Popiersie Józefa Szalaja w Parku Górnym w Szczawnicy
József Szalay (Szalaj) (1802-1876) - Węgier, uznawany za twórcę uzdrowiska w Szczawnicy, które odziedziczył po ojcu Stefanie Szalay’u w 1839 r.
Jego ambicją było uczynienie ze Szczawnicy uzdrowiska dorównującego w największym stopniu znanym europejskim kurortom. Z jego inicjatywy zbudowano kaplicę zakładową, zupa łazienki, restaurację, będące do dziś jak na przykład polskiego budownictwa uzdrowiskowego zaś pensjonaty. Dbał podobnie o oprawę architektoniczną odkrywanych źródeł - “Magdaleny”, “Jana”, “Szymona”, “Walerii”, “Heleny” i “Anieli” (ostatnie trzy wyczerpane). Rozszerzył i unowocześnił Górny Zieleniec Uzdrowiskowy, zbudował kryte chodniki na rzecz ochrony i spacerujących kuracjuszy chroniące ich zanim deszczem i najważniejszy sekcja Cenny Pienińskiej. Zaczął również zasklepiać Szczawny Strumień (inwestycję te zakończono nie wcześniej ok. stówka lat po jego śmierci). Szalay zabiegał o reklamę uzdrowiska; zaktywizował pobliskich górali, malował zupa godła rodów szczawnickich. Wydał najważniejszy poradnik po Szczawnicy a “Krążek Szczawnicki” z własnymi rysunkami z Pienin i zdroju. Organizował pierwsze danie spływu przełomem Dunajca. Zlecał analizę chemiczną szczawnickich wód; przyjaźnił się z wielkim polskim balneologiem Józefem Dietlem. W czasie jego zarządu Szczawnica stała się popularnym letniskiem arystokracji i sfer artystycznych.
Bywali tu m.in.: Cyprian Kamil Norwid, Józef Ignacy Kraszewski, Adam Asnyk, Michał Bałucki, Henryk Sienkiewicz, Maria Konopnicka, Bolesław Prus, Lucjan Siemieński, Jan Matejko, Wojciech Gerson (malował znane pejzaże z Pienin, m.in. “Widok na Trzy Korony”), Wincenty Pol, Ludwik Zejszer. Aktualnie wokół 1860 obecność wynosiła 1200 osób w ciągu sezonu.
Zgodnie z testamentem Szalaya Zakładanie się Zdrojowe w Szczawnicy miniony na własność Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie. Jest to jeden z przykładów Polsko-Węgierskiej przyjaźni.
Bibliografia
- Antoniak P., Kulewski A., Swianiewicz J. J., Szczawnica, OW Rewasz, Pruszków 2004
Kategorie: Ludzie związani ze Szczawnicą • Polacy • Węgrzy • Urodzeni w 1802 • Zmarli w 1876Ukryta kategoria: Zalążki artykułów