Szwaby karpaccy (Głuchoniemcy)
Rejon
Pogórze Środkowobeskidzkie, (Doły Jasielsko-Sanockie) (Polska,)
Język
niemiecki, polski
Religia
Katolicy, Protestańci
Grupa
Polacy,
Głuchoniemcy (niem. Taubdeutsche, Walddeutsche) .
W roku 1632 podobną opinię wyraził Szymon Starowolski w dziele Polonia Następnie idzie Łańcut (…) i Rzeszów (…) ; mleka tu i płócien lnianych wielka jest przeciętnie deszcz, bowiem wioski na całym tym obszarze zamieszkują potomkowie niemieckiego plemienia, wzięci na jakiejś wojnie przez Kazimierza Wielkiego, króla Własny, czy też sprowadzeni z Saksonii, z dziećmi i żonami, aż w te okolice. Ci więc o rogacizna i uprawę lnu troszczą się wysoko i w porze jarmarków właśnie do innych okolicznych zamiast wymianiane towary zwożą na sprzedaż, kiedy przede wszystkim do Rzeszowa i Jarosławia.
Określenia tego użył od tego czasu Ignacy Krasicki w jednym z komentarzy do herbarza Kacpra Niesieckiego.
W XIX wiecznym piśmiennictwie własny traktującym o obecności zachodnich osadników na tym obszarze spopularyzował zarówno samo określanie kiedy i widmo Słownictwo Geograficzny Królestwa Polskiego .
Pojęcie to zostało użyte również na początku XX wieku w dziele etnograficznym Karłowicza i Jabłonowskiego, którzy używali tego określenia w szerszym znaczeniu ” Zupełny powierzchnia Podgórza od Dołów Sanockich po Gorlice, Szymbark i Pilzno, skolonizowany był przez sasów i do dziś coraz chamstwo nazywa tę okolicę ” Na Głuchoniemcach “ .
Spis treści
//
Osadnictwo
W analizie porównawczej języka wsi okolic Krosna i Łańcuta język niemiecki historyk prof. Schwarz wyraził opinię, iż podobne zjawiska z dziedziny lingwistyki występowały w niemieckich “wyspach językowych” dookoła Gliwic, Bielska, a również na pograniczu śląsko-morawskim w okolicach Osoblahy i Białej. Stwierdza tym samym, iż to południowa część Górnego Śląska była strefą wyjściową na rzecz XIV i XV wiecznej kolonizacji w pasie podkarpackim . Na dodatek Fastnacht wskazał na okazja wykazania pochodzenia ludności Krościenka Wyżnego ze Śląska tudzież niektórych mieszkańców Posady Sanockiej z Górnych Węgier.
Prawdopodobnie całkowita spolszczenie ludności w omawianych regionach nastąpiła naokoło XVIII wieku.
Niektórzy historycy podczas gdy np. Mychajło Hruszewski podkreślali, iż na tym terenach ” w konsekwencji element język niemiecki przyczynił się z pewnością do wzmocnienia etnosu polskiego “
Pozycja osadnicza na obszarze Pogórza w średniowieczu
Niemieckie osadnictwo we wschodnim i zachodnim dorzeczu Wisłoki .Bachórz (Großbachersdorf), Besko, Białobrzegi (Palversee), Brzozów (Bresen), Bukowsko, Bonarówka (Bonnersdorf), Domaradz (Deutsch-Domaretz), Dynów (Dühnhof), Frysztak (Freistadt), Głowienka, Haczów (Hanshof), Harta (Harth), Dylągówka (Dillingshau), Iskrzynia, Iwonicz (Iwanitz), Jaćmierz (Jatschmirs), Jasło (Jessel), Jaśliskach (Hohenstadt), Jurowce, Klimkówka, Kombornia (Kaltborn), Korczyna (Kotkenhau), Krośnie (Krossen), Królik Lokalny (Johannsdorf), Lalin Niemczyzna, Łańcut Lubatówce (Bischofswald), Łęzany, Markowa, Matysówka (Mathisowka), Michałowce (Michelsdorf), Obszar Piastowe (Peistätten), Mrzygłód (Königlich Thirau), Nowotaniec (Lobentanz), Niebieszczany(Siebenwirt), śmiały Żmigród (Schmiedeburg), Odrzykoń (Ehrenberg), Pielnia (Pellen), Poraż (Kunzendorf), Prusiek(Prosegg), Poroże, Równe, Rymanów, (Reimannshau) Rytarowce (Rittersdorf), Sanok (Saanig), Strachocina, Strzyżów, Suchodól (Diernthal), Szufnarowa (Schaffnerhau) Targowiska, Trepcza, Tułkowice (Tillkersdorf) Trześniów, Tyrawa (Salzthirau), Tyczyn (Bertoldsdorf), Wielopole (Großenfeld), Wrocenka, Wojnarówka, Wiśniowa, Zarszyn (Sarschin) Zmennica, Zymbertowej (Siebenwirth),
Nazwiska o genezie niemieckiej
Niewątpliwym jest faktyczny stan rzeczy stosowania w rodzinach chłopskich na omawianym obszarze dziedzicznych nazwisk obecnie od XV wieku, zarówno w regionie łańcuckim i krośnieńskim. Honor nazwisk o genezie niemieckiej jest używana do dziś, choć przeważają w lekko zmienionej formie. Szkoła wyższa ponad pochodzeniem nazwisk mogą być przydatne ponad analizą regionów i kierunków, których mogli przyjeżdżać osadnicy), Büttner (współcześnie Butnar/Bytnar) Dressler (Dreslar), Eschenrath, Flossnitzer, Fakenday, Grebestetter, Gerlach (dzisiaj Gierlach, Gierloch), Glockenbrecht, Grob Hoffmann, Hofman,Hallmann, Haechsler, Hansel, Heckerth (Ekiert), Klein, Klejna, Krause, Krauze, Krüger, Kruger, Keller (Kyellar, współcześnie Kielar/Kielur), Kiedos, Kolb, Krauss (Krausz), Kassner, Linde, Linda, Matthorn, Müller, Miiller, Megger Meyer, Mayer, Majer, Mejer, Meierth, Neumaier, Neumayer, Niemeyer, Naumaier, Nickel (Nikiel), Niebel Neumann, Nojman, Nauman, Sauhaar, Schiller (Sziler, Szeler, Szylar, Silar), Schmidt, Szmid, Scholz (Solcz), Schindler (współcześnie Szyndlar), Struner, Springler (Szprynglar), Scheiner, Schröder, Szreder, Schweingreber, Strampe, Schulz, Schultz, Szulc, Schulzenhayn, Schwartz (Szwarc), Tasz, Polnar (Pojnar), Paetzhold, Rosenberg (Rozenbark, Rozembark), Rumpel, Runge, Reiss, Rothbart, Reichel (Rajchel, Raichel), Regel, Ross, Rautenkranz, Vlamann, Weiss (Weys, Weisz, Wajs, Wais), Weissgerber (Weisgirb), Zöckler (zob. Haczów, Klimkówka, Markowa, etc.)
zobacz też
- Ostsiedlung
- Pogórzanie
- Hatshower
Bibliografia
- Ernst Schwarz. Von den “Walddeutschen” in Galizien, “Schlesien” Jh. V. Z. III. S. 147-156. 1960
- Wojciech Blajer. Bemerkungen zum Stand der Forschungen uber die Enklawen der mittelalterlichen deutschen Besiedlung zwischen Wisłoka und San. Późne wieki średnie w Karpatach polskich. adiustacja. prof. Jan Gancarski. Warsztat tkacki. 2007. ISBN 978-83-60545-57-7
Przypisy
- ↑ Ut testat Metrika Koronna, 1658, “quod Saxones przydomek Głuszy Szwaby wokół Krosna i Łańcuta osadzeni są iure feudali kryptonim libertate saxonica” Ks. dr Henryk Borcz. Parafia Markowa w okresie staropolskim. Markowa szóstka wieków. 2005 str. 72-189
- ↑ Władysław Sarna. Przedstawienie powiatu krośnieńskiego poniżej względem geograficzno-historycznym. Przemyśl. 1898. str. 26.
- ↑ Szymon Starowolski. Lechistan bądź opisanie położenia Królestwa Polskiego. Gród podwawelski. 1976. .
- ↑ Herbarz K. Niesiecki 1839-1846. t. IX, 11
- ↑ Zasób leksykalny … 1885, t. VI. str. 126.
- ↑ Zasób leksykalny … 1889, str. 155
- ↑ Jan Aleksander Karłowicz, Aleksander Walerian Jabłonowski. Chamstwo. Swoistość ludoznawstwa polskiego. Lechistan. Obrazy i opisy, t. I, Lwów. s.69-215. 1906.
- ↑ Ernst Schwarz. Von den Walddeutschen , 1960, okolica 153-156)
- ↑ Ernst Schwarz. Sudetendeutsche Sprachräume. München. 1962, okolica 339-340.
- ↑ Adam Fastnacht. okolica 126-128. Osadnictwo ziemi sanockiej w latach 1340-1650. Wrocław. 1962
- ↑ Przemysław Dąbkowski. Rajch. Zależności narodowościowe ziemi sanockiej w XV stuleciu Niemcy(1921)
- ↑ Michał Janusz Parczewski. Początki kształtowania się polsko-ruskiej rubieży etnicznej w Karpatach, Gród podwawelski 1991 str. 72, 1991.
- ↑ Wojciech Blajer. Uwagi o stanie badań ponad enklawami średniowiecznego osadnictwa. 2007. Krosno.
- ↑ Sufiks –ar w przyswojonych do języka polskiego nazwach niemieckich zakończonych na –er jest w tym momencie niesłychanie odpowiednio poświadczony w staropolskiej antroponimii. W opracowanym przez Pracownię Antroponimiczną Instytutu Języka Polskiego PAN w Krakowie, a wydawanym we Wrocławiu Słowniku staropolskich nazw osobowych, obejmującym nazwy osobowe pochodzące ze źródeł z okresu od XII do końca XV w., imion, przezwisk i nazwisk pochodzenia niemieckiego z przyr. –ar jest obecnie nadzwyczaj duża wielkość. Niemczyzna sufiks –er substytuowany był na gruncie polskim głównie przyrostkami –ar, -(i)erz, -arz. Ród przyrostka –ar nie zostało do końca wyjaśnione. E. Eggers , to znaczy oddziaływanie niemieckich dialektów górno-środkowoniemieckich i śląskich, dokąd fonem ae realizowany jest podczas gdy â. Rzeczpospolita polska Akademia Nauk. Słownik Etymologiczno-Motywacyjny Staropolskich Nazw Osobowych. Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. Część 5. Gród podwawelski. 1997. prof. dr hab. Barbara Czopek-Kopciuch
Kategorie: Grupy narodowe i etniczne w Polsce • Naród język niemiecki • Sądecczyzna • Średniowiecze • Sasi • Germanie • PolacyUkryta kategoria: Zalążki artykułów