Edmund Ludwig Żaliński, ang Edmund Louis Gray Zalinski (ur. 13 grudnia 1849 w Kórniku, zm. 11 marca 1909 w Rochester) – jankeski wynalazca i mundurowy polskiego pochodzenia, major armii amerykańskiej. Wynalazca pneumatycznego działa torpedowego, prelegent w Massachusetts Institute of Technology, jeden ze współtwórców pierwszych okrętów podwodnych.
Spis treści
//
Młodość i promocja wojskowa
Żaliński urodził się 13 grudnia 1849 roku w Kórniku w Wielkopolsce znajdującej się wtedy w zaborze pruskim. Od roku 1853 mieszkał w Stanów Zjednoczonych, gdzie wyemigrowali jego rodzice. Osiedlili się w Seneca Falls, w tamtym miejscu także Edmund uczęszczał do szkoły podstawowej. W latach 1861–1863 pobierał naukę w szkole średniej w Syracuse.
W wieku lat piętnastu wstąpił na ochotnika do US Army, w której od października 1864 służył w charakterze oficer ordynansowy w sztabie generała Nelsona Milesa. W lutym 1865 uzyskał wielkość podporucznika w 2. Nowojorskim Pułku Artylerii Ciężkiej, zalecany przez swoich przełożonych za “męstwo i chwalebne procedura” w czasie bitwy powyżej Hatcher’s Bankructwo (5–7 lutego 1865 w Wirginii). Po awansowaniu na największej rangi wysokość oficerski w przyszłości służył w sztabie generała Milesa aż do kapitulacji konfederackiej armii generała Roberta Lee, biorąc wkład we wszystkich działaniach zbrojnych wojsk Unii.
Żaliński został zwolniony ze służby ochotniczej we wrześniu 1865 roku, a po pewnym czasie zarekomendowany do przyjęcia do armii regularnej, dokąd 23 lutego 1866 został zatwierdzony jego wielkość podporucznika 5. Pułku Artylerii. W styczniu następnego roku uzyskał promocja na porucznika, a 9 grudnia 1887 na kapitana.
Budowniczy i wynalazca
Od roku 1872 do 1876 Żaliński pracował w Massachusetts Institute of Technology w charakterze sprawozdawca sztuki wojennej. 1 maja 1880 ukończył Szkołę Artylerii Polowej w Forteca Monroe, a w lipcu tego samego roku warsztaty minerstwa podwodnego w Nowym Jorku.
Był popularny w związku z dokonanymi przezeń wynalazkami i pracami rozwojowymi w dziedzinie technologii militarnej. Jego czołowym osiągnięciem było wynalezienie i skonstruowanie pneumatycznego działa torpedowego. Wynalazł również lont elektryczny i inne urządzenia do praktycznego zastosowania tegoż działa. Opracował dodatkowo metodę wprowadzania dokładnych poprawek na wiatr w przyrządach celowniczych artylerii gwintowanej i broni strzeleckiej. Inne jego wynalazki to łopatka piechoty do kopania okopów, wąski i długi bagnet kształtem wspominający wycior i teleskopowy naprowadzacz na rzecz artylerii.
Żaliński pomagał Johnowi Hollandowi nagromadzać środki pieniężne na budowę jednej z jego łodzi podwodnych, która została uzbrojona w pneumatyczne haubica Żalińskiego. Struktura tego okrętu “Zalinski Boat” rozpoczęła się w 1885 w Forcie Lafayette. Duży statek morski proch bez wdzięku korpus, liczył 50 stóp długości (ok. 15,2 m) i 8 stóp średnicy (ok. 2,4 m). W czasie wodowania 4 września 1885 został serio wadliwy, pomimo tego udało się go odtwarzać i przetransportować do Fortu Hamiltona, dokąd w latach 1885–1886 przeprowadzano na przedtem mnogość prób.
W latach 1889–1890 Żaliński podróżował po Europie, studiując tamtejsze sprawy wojskowe. W 1892 roku objął służbę garnizonową w San Francisco w Kalifornii, tymczasem natychmiast w roku 1894 odszedł na emeryturę.
Zmarł na zapłon płuc 11 marca 1909 roku. Został pochowany na cmentarzu Mount Hope w Rochester: mieszkanie 3, mogiła 106.
Przypisy
- ↑ Find a Grave - grobowiec Żalińskiego. .
- ↑ Jewish Encyclopedia. .
- ↑ Zalinsky Pneumatic “Dynamite” Guns. NavWeaps.com. . 2008-04-21.
- ↑ The Zalinski Boat Holland IV. . 1999.
- ↑ A NEW SUBMARINE TORPEDO BOAT. Scientific American (1886-08–7).
- ↑ W niektórych źródłach podany jest rok kalendarzowy 1920
Bibliografia
- Sławomir Łotysz: Działo pneumatyczne Edmunda Żalińskiego: Nauki techniczne w dziejach cywilizacji - z myślą o przyszłości. III Międzynarodowy Manufaktura Akademicki Studentów, Dzierżoniów - Wrocław 2006, t. 2, ss.142-147. ISBN 83-920359-4-1
Linki zewnętrzne
- Nekrolog Żalińskiego (en)
Kategorie: Amerykańscy wojskowi • Amerykańscy wynalazcy • Polacy • Urodzeni w 1849 • Zmarli w 1909